Ο Πύρρων ο Ηλείος και η ηρωική σκεπτική φιλοσοφία του Πυρρωνισμού

Ο Πύρρων ο Ηλείος, υπαγόμενος μαζί με τον Αρκεσίλαο στην Σκεπτική Σχολή της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας, γεννήθηκε στην Ήλιδα. Συγκεκριμένα η Φιλοσοφική Σχολή, την οποίαν ίδρυσε, είναι γνωστή υπό την επωνυμία Σκέψις. Ο ίδιος ο Πύρρων δεν παρουσίασε συγγραφικό έργο. Τις φιλοσοφικές διδαχές του τις κατέγραψε ο μαθητής του Τίμων ο Φλιάσσιος. Ο Τίμων έζησε και δίδαξε στην Αθήνα.

Εικάζεται ότι ο Πύρρων ήλθε σε επαφή με την υποκειμενική αξιολόγηση των πραγμάτων επί των εννοιών, την οποίαν εγκαινίασε ο Πρωταγόρας. Αυτός στάθηκε η γενεσιουργός προβληματική δια την Σκέψιν του Πύρρωνος. Όμως ο μέγιστος δάσκαλος του Πύρρωνος ήταν ο Ανάξαρχος, που, μαζί με τον Ευκλείδη και τον Στίλπωνα, θεωρούνται οι αντιπρόσωποι της Μεγαρικής Σχολής.

Ο Πύρρων συγκαταλέγεται στους από αρχαιοτάτων ετών Έλληνες Εθνικιστές Φιλοσόφους. Η Πίστη του στην Ενότητα του Ελληνικού Έθνους-Κράτους δεν ήταν μόνον θεωρητική. Τόσο ο Πύρρων όσο και ο Ανάξαρχος ήταν, εκτός από Εθνικιστές Διανοητές, διακεκριμένοι Πολεμιστές. Έλαβαν μέρος στην Εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου και έφτασαν έως την Ινδία!

Στο φιλοσοφικό σύστημά του ο Πύρρων είναι εξαιρετικά πρωτότυπος. Πιστεύει ότι όλες οι θεωρίες, που προσπαθούν να εκμαιεύσουν την αλήθεια, είναι αβάσιμες. Αρνείται την κατηγορηματικότητα τόσο του ψεύδους όσο και της αλήθειας. Θεμελιώνει την απόλυτη επιφυλακτικότητα στη διατύπωση κριτικών εκτιμήσεων επί των πραγμάτων. Εισάγει την απάθεια στην αντιμετώπιση των καταστάσεων αποβλέποντας στην εξασφάλιση της ψυχικής ευδαιμονίας. Καταρρίπτει διαρρήδην τον υλισμό αποστασιοποιούμενος και από την αισθησιαρχία και από την νοησιαρχία. Ούτε τα δεδομένα των αισθήσεων ούτε η ακατοχύρωτη νόηση εγγυώνται την αξιολόγηση της πραγματικότητας.

Έτσι ο Πύρρων δεν δέχεται την αντικειμενικότητα της γνώσης. Οι αισθήσεις μας εμφανίζουν το φαίνεσθαι και όχι το είναι των πραγμάτων. Επομένως δεν παρέχουν ασφαλή συμπεράσματα για την ουσία της πραγματικότητας. Από αυτήν την πυρρώνεια φιλοσοφική θέση οδηγούμαστε στην διαπίστωση ότι η πραγματικότητα δεν είναι μόνον φυσική, όπως προκύπτει από την μονόπλευρη αποτίμηση των αισθήσεων, αλλά και Υπερφυσική, Υπεραισθητή, Υπερεμπειρική, Θεία.

Πολλές φορές οι αισθήσεις μας εξαπατούν ως προς την εκτίμηση των αποτελεσμάτων τους. Οι αισθητικές, φερ’ ειπείν, εκτιμήσεις είναι ποιοτικά υποκειμενικές. Μα και οι ίδιες οι αισθήσεις οδηγούν σε λανθασμένα συμπεράσματα. Ως εκ τούτου η αισθησιαρχική αξιολόγηση της πραγματικότητας είναι εκ προοιμίου εσφαλμένη.

Η νόηση, πάλι, μπορεί να οδηγήσει σε σωρεία πλανών την εξωτερίκευση κριτικών αξιολογήσεων. Σύμφωνα με τον Ακαδημαϊκό Καθηγητή Ευάγγελο Μουτσόπουλο, «(…) το πραγματικόν διαφέρει του νοητού (…)». (1)  Ανάλογα είναι διάφορος ο ιδεόκοσμος της υποκειμενικής από την αντικειμενική πραγματικότητα. Γι’ αυτό η υποκειμενική ιδεοκρατία δεν συμφωνεί σε όλα με την αντικειμενική. Η σύλληψη ιδεών από την νόηση δεν έχει καθολικότητα ομογνωμίας. Έτσι η Ιδεολογία εδράζεται στην Φιλοσοφία μόνον ως προς το ότι η Ιδεολογία αποτελεί μόρφωμα Υποκειμενικής Φιλοσοφίας με διϋποκειμενική ευρύτητα εστιαζόμενη στην πολιτικοκοινωνική σφαίρα.

Η Πυρρώνεια Φιλοσοφία αποτρέπει οποιαδήποτε βεβαιωμένη προσέγγιση της πραγματικότητας υπό κριτικό πρίσμα. Αυτή η αποτροπή έχει εισέλθει και στον Χριστιανισμό. Ο Ευσέβιος, ως εκ τούτου, είναι αρκούντως σαφής: «Τα μεν ουν πράγματα ανεπίκριτα»(2). Εξάλλου η σύζευξη Χριστιανικής Θεολογίας και Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας επισημαίνεται και στην Υπεραισθησιαρχική και Υπερνοησιαρχική Θεία Υπερβατική Υπερφυσική Πραγματικότητα.

Στον Πύρρωνα η Ηθική και το Δίκαιο καθορίζονται από την Υποκειμενική Ιδεοκρατία/Πολιτικοκοινωνική Ιδεολογία και όχι από την «αντικειμενική» πραγματικότητα. Γι’ αυτό «ουδέν γαρ έφασκεν ούτε καλόν ούτε αισχρόν ούτε δίκαιον ούτε άδικον» (3). Κάθε ανθρώπινο ενέργημα εκπηγάζει είτε από την συνήθεια είτε από την προσωπική αντίληψη. Ως εκ τούτου «νόμω δε και έθει πάντα τους ανθρώπους πράττειν ου γαρ μάλλον τόδε ή τόδε είναι έκαστον» (4).

Η πυρρώνεια απάθεια στην αντιμετώπιση της προκύπτουσας πραγματικότητας είναι απόρροια του Εθνικιστικού Πνεύματος, από το οποίον ζωηρά διακατέχεται ο Ηλείος φιλόσοφος, δίχως να σχετίζεται με την ινδουϊστική εκμηδένιση των πάντων. Ο Πύρρων δεν είναι μηδενιστής. Είναι Εθνικιστής. Γι’ αυτό η απάθειά του οδηγεί σε μια μορφή Ηρωϊκού Εθνικοσοσιαλισμού, αν την συγκρίνουμε με μετέπειτα ιδεολογικά και φιλοσοφικά συστήματα, που πολεμούν την ηθική και πολιτικοϊδεολογική εξαθλίωση. Δεν μπορεί να υιοθετήσει τον μηδενισμό ο Πύρρων διότι δεν είναι υλιστής. Δέχεται την ύπαρξη Όντων, που δεν μαρτυρούνται από τις αισθήσεις. Για αυτόν «οία γαρ φαίνεται τα πράγματα, μη τοιαύτα είναι τη φύσει» (5). Θεμελιώνει μια Πραγματική Υπερπραγματικότητα.

Τρεις είναι οι βασικές αρχές της Σκέψεως του Πύρρωνος:

* Η «αφασία». Δεν αρμόζει να γνωμοδοτούμε.

* Η «ακαταληψία». Είναι ανεπίτρεπτο να ερμηνεύουμε δια της συμβατικής λογικής την πραγματικότητα.

* Η «εποχή». Δεν είναι ίδιον του πραγματικού σκεπτικού φιλοσόφου να διατυπώνει κριτικές εκτιμήσεις της πραγματικότητας.

Οι παραπάνω τρεις αρχές κατοχυρώνουν την «αταραξίαν». Την ψυχική ευδαιμονία. Την συναισθηματική πληρότητα.

Ο Πύρρων όχι μόνον απέκρουε τον μηδενισμό και αντέκρουε τον υλισμό, αλλά εξεδήλωνε και βαθύτατη Πίστη στον Θεό. Οι συμπατριώτες του Ηλείοι τον τιμούσαν ως «αρχιερέα». Είναι βέβαιο ότι, αν ήταν σύγχρονός μας σε αυτήν την εποχή, θα πολεμούσε αδιατάρακτα τον παγκοσμιοποιητικό «ευρωπαϊσμό», τον μπολσεβικισμό, τον αμετροεπή κοινοβουλευτισμό, τον νεομπολσεβικισμό της «Νέας Αριστεράς», αλλά και πάσης φύσεως αθεϊσμό και διεθνισμό, είτε εβραιοπλουτοκρατικό είτε μαρξιστικό.

Επιφανής μαθητής του Πύρρωνος ήταν ο Τίμων. Μπορούμε να τον ονομάσουμε Φιλόσοφο της «Ακαταληψίας». Οι Ευρωπαίοι σκεπτικιστές δεν έχουν προσθέσει τίποτε στην Πυρρώνεια Σκεπτική Φιλοσοφία. Μόνον την αντιγράφουν και την επαναλαμβάνουν. Αναιδώς!

Η Φιλοσοφία του Πυρρωνισμού στον Σέξτο τον Εμπειρικό προσλαμβάνει την πλήρη σχεδόν συγγραφική κατοχύρωση. Ο Σέξτος ο Εμπειρικός ήταν γιατρός. Όμως στον 2ο μ.Χ. αιώνα εδραιώθηκε ως Φιλόσοφος του Πυρρωνισμού. Το κυριότερο φιλοσοφικό σύγγραμμά του είναι το «Πυρρώνειοι υποτυπώσεις». Περιλαμβάνει τρία βιβλία. Μας εισάγει στην Πυρρώνεια Φιλοσοφία ως προς το σκεπτικό υπόστρωμά της και τις διδαχές, που του μεταλαμπάδευσε ο ίδιος ο Πύρρων. Υπάρχει και το άλλο φιλοσοφικό σύγγραμμα του Σέξτου, υπό την επωνυμία «Προς μαθηματικούς», συναποτελούμενο από μια ενδεκάδα βιβλίων. Διαιρείται σε δύο ενότητες.

Η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει 6 βιβλία και τιτλοφορείται «Προς μαθηματικούς». Σε αυτήν ο Σέξτος, με ακατανίκητα επιχειρήματα, χορηγεί υπερχρονικής ισχύος επιχειρήματα σε όσους αντιμάχονται τον αθεϊσμό, τον ορθολογισμό, την αισθησιαρχία, την μονόπλευρη νοησιαρχία, την εμπειριοκρατία και τον υλισμό, διότι καταδεικνύει, φανερώνοντάς την ολοδιάστατη, την απλοϊκή συμβατικότητα της μαθηματικής λογικής. Αρνείται το υπεροπτικό επίστασθαι. Την απολυταρχία των φυσικών ή θετικών επιστημών, που παγιδεύουν την σκέψη σιγά σιγά στην αισθησιαρχία και τον υλισμό, με προκατασκευασμένες «παραδοχές» του «ορθού λόγου». Σαν να έχει προβλέψει την κατά τον 18ο μ.Χ. αιώνα διαβρωτική και μολυσματική για την πνευματική ανάπτυξη εμφάνιση του ευρωπαϊκού «διαφωτισμού», κινητήριας δύναμης της αθεϊστικής και υλιστικής, όσο και προς τα κάτω εξισωτικής, γαλλικής «επανάστασης», από τον οποίον και από την οποίαν έχουν εκπηδήσει ο ισοπεδωτικός «φιλελευθερισμός», η διεθνιστική εμποροκρατία, προδρομική μορφή της «παγκοσμιοποίησης», ο διαπλεκόμενος με σιωνιστικά, κυρίως, άνομα συμφέροντα κοινοβουλευτισμός και ο διεθνιστικός μαρξιστικός κομμουνισμός, ο αντιστρατευόμενος τον Δικαιοκρατικό Αξιοθετικό Εθνικοσοσιαλισμό.

Επανερχόμενοι στον Σέξτο, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι αρνείται την απολυτοποίηση της επιστημονικής γνώσης όχι μόνον στις αυθεντικές «θετικές επιστήμες», την Αστρολογία, όπως ονομαζόταν τότε η Αστρονομία, την Γεωμετρία και την Αριθμητική, τις άμεσα προσιδιάζουσες στους μαθηματικούς, αλλά και την Μουσική, την Γραμματική και την Ρητορική, όταν αυτές, ενώ είναι Θεωρητικές Επιστήμες, «μολύνονται» από τον ορθολογιστικό θετικισμό και, κατ’ επέκταση, τον υλισμό.

Παραπλήσια είναι και η άλλη ενότητα, «Προς δογματικούς», συναποτελούμενη από 5 βιβλία, στα οποία ο Σέξτος καταρρίπτει τον ορθολογιστικό και υλιστικό δογματισμό, που προέρχεται από την πεπλανημένη αντίληψη των «θετικών» επιστημόνων ότι «κατέχουν την αλήθεια». Ακολουθώντας τον Πύρρωνα, ευτελίζει την συμβατική λογική, επιμένοντας και αυτός στην αντιμετώπιση της αισθησιαρχίας. Σύμφωνα με τον Σέξτο, οι αισθήσεις δεν παρέχουν ασφαλή δεδομένα, διότι η πληροφοριακή δομή αυτών των δεδομένων πολλές φορές εκλαμβάνει την πραγματικότητα υπό διαφορετικές παραστάσεις. Ενδιαφέρουσα είναι η παρακάτω σχετική σκεπτική φιλοσοφική προβληματική του: «Οι πίνακες Ζωγραφικής φαίνονται στην όραση ότι έχουν τρεις διαστάσεις, όχι όμως και στην αφή. Επίσης, το μέλι, ενώ φαίνεται ευχάριστο στην γλώσσα, δεν είναι ομοίως ευχάριστο στα μάτια, ώστε να μην μπορούμε να πούμε αν όντως είναι ή δεν είναι ευχάριστο. Το ίδιο ισχύει με το άρωμα, «ικανοποιεί μεν την αίσθηση της όσφρησης, αλλά είναι δυσάρεστο στην αίσθηση της γεύσης».

Ο Σέξτος, επιτιθέμενος στον ορθολογισμό και τον υλισμό, κατέρριψε τον παραγωγικό συλλογισμό, την αποδειξιοκρατία των φυσιοκρατών, την αιτιοκρατία και τον εμπειριοκρατικό συλλογισμό. Η κατά τον 17ο μ.Χ. αιώνα αναζωπύρωση του σκεπτικισμού στην Ευρώπη δεν είναι τίποτε άλλο από πιστή αντιγραφή των βιβλίων του Σέξτου και, ανατρέχοντας στον Έλληνα φιλόσοφο προπάτορά του, του Πύρρωνος του Ηλείου.

 

Του Λεωνίδα Εθνικοσοσιαλιστή

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ευαγγ. Μουτσοπούλου, Νόησις και πλάνη, Αθήναι 1961, σελ. 9.
Ευσεβίου, Ευαγγελική προπαρασκευή, 14.
Διογένης Λαέρτιος, 9,61.
Στο ίδιο.
Στο ίδιο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΛΑΕΡΤΙΟΣ
ΕΥΣΕΒΙΟΥ, Ευαγγελική προπαρασκευή
ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ, Νόησις και πλάνη, Αθήναι 1961
ΣΕΞΤΟΥ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΥ, Πυρρώνειοι υποτυπώσεις
ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, Προς μαθηματικούς